जुन चिजको अस्तित्वसँग हामी लड्दै छौं अथवा हाम्रो गर्विलो ईतिहासमाथि कसैले बाहिरबाट निरन्तर प्रहार गरिरहन्छ, हो त्यही चिजलाई प्रदेशको नाम दिन पाए, हामी जहिल्यै पनि ‘बुद्ध वाज बोर्न इन् नेपाल’/ ‘माउन्ट एभरेस्ट लाइज इन् नेपाल’ भनेर पोतिएको होडिङ्ग बोर्ड बोकेर नारा लगाउँदै हिंड्नुपर्ने थिएन । कोही कसैले बुद्ध, सगरमाथा जस्ता हाम्रो गर्विलो इतिहासमाथि छिसिक्क घच्च लगाउने बित्तिकै हाम्रो आक्रोश यत्ति उर्लेर आउँछ, हामी होडिङ्ग बोर्ड र ह्यास्ट्यागको सहायता लिन बाध्य हुन्छौं । यसले हाम्रो दैनिक कार्यक्षमतालाई प्रभाव पार्छ । हाम्रो कार्यक्षमता घट्ने बित्तिकै हाम्रो अर्थतन्त्र कमजोर हुन्छ । अर्थतन्त्र कमजोर हुनु भनेको हाम्रो देश गरिव हुनु हो । हामी जहिल्यै गरिबाबाट ग्रसित हुने ?
हाम्रो देश सानो छ । हामी यो सुन्दर देशलाई मुटुको टुक्रा जति नै माया गर्छौं । हाम्रो अस्तित्व रहन सर्वप्रथम हाम्रो भूमि र हाम्रो अटल पहिचानमाथि कसैले आँखा गाढ्ने दुस्साहस गर्न सक्नुहुँदैन । सगरमाथा र गौतम बुद्धको बिषयमा क्रमश: चिन र भारतका पाठ्यक्रममा गलत अर्थ लगाएर पढाउँदै आईएको छ । भारतको सहयोगमा खुलेका हाम्रै देशका केही विद्यालयमा गौतम बुद्धको बारेमा गलत अर्थ लगाईएको छ । भनिन्छ, ‘झुटो कुरालाई धेरै पटक दोहोर्या।इयो भने सत्य हुन्छ ।’ उनीहरु गलत इतिहासमाथि गर्व गर्ने भईसकेका हुनेछन् । इतिहास नै गलत पढेका छिमेकका बालबालिका भविष्यमा हाम्रो गर्विलो पहिचानमाथि ठूलो बाधक बन्न सक्छन् । छिमेकको नीति ‘एकपट्टिबाट जिस्क्याएर अर्कै पट्टिबाट पिट्ने’ भनेझैं हामी यता एउटा कुरामा बिरोध गर्न समय खर्च गरिरहेका हुन्छौँ, उता उसले अर्कैतिर हामीलाई हत्याउने पनि हुनसक्छ ।
त्यसैले प्रदेशको नाममा विवाद नगरौं । जाति अथवा भाषाबाट राख्न कोही कसैले जबर्जस्त नगरौं । अरुको जस्तै गर्नुपर्छ भन्ने छैन । जाति, भाषा पनि पहिचान हुन् तिनीहरुको संरक्षण नगर्ने भन्न खोजेको होइन । हाम्रो देशको अवस्थाअनुसार हामीलाई सुरुवातमा सम्पदा, भूगोल, इतिहास प्रधान हुनुपर्ने बनायो । बरु हामी गाउँपालिका, नगरपालिकाको नामाकरणमा त्यता ध्यान दिउँ । जब हाम्रो प्रदेशको नाम नै सगरमाथा, गौतम बुद्ध, मिथिला हुन्छ, कोही कसैले हाम्रो धरोहरमा आँखा गाढ्न सक्दैन, धावा बोल्न सक्दैन । हाम्रो पहिचानलाई न्याय गर्ने बेला यही हो, यो मौका फेरि पछि आउँदैन । त्यसैले, यस्ता कुराहरुलाई मध्यनजर गरियो भने, हामी भविष्यमा कोही कसैले कुनै सञ्चार माध्यममा गौतम बुद्ध, सगरमाथाजस्ता धरोहरको बारेमा गलत अर्थ लगाउँदैमा जुलुस गरिराख्नु पर्दैन । बस्, हामी आफ्नै काममा तल्लिन भईराखे पुग्छ ।
हामी जबसम्म सानोतिनो कुरामा पुरै बल लगाएर भाँडिन्छौँ तबसम्म हामी कमजोर नै भईराखेकै हुनेछौं । त्यसैले, प्रदेश १, २ र ५ को प्रदेश नामहरु क्रमश: सगरमाथा, मिथिला र गौतम बुद्ध प्रदेश सान्दर्भिक हुन्छ ।
प्रदेश ३ को हकमा कुनै त्यस्ता महत्वपूर्ण सांस्कृतिक र ऐतिहासिक महत्वका कुराहरु छन् भने छलफल गर्न सकिन्छ । जहाँसम्म ‘नेपालमण्डल’ भन्ने कुरा चर्चामा आएको छ, यसलाई हाम्रो देशको नामले नै प्रतिनिधित्व गर्छ । त्यसैले एउटै महत्व बोकेको कुरालाई दोहोर्याईइरहन उपयुक्त हुँदैन । बरु ‘नेपाल मण्डल’ भन्दा ‘बाग्मती’ एउटा उपयुक्त नाम हुन सक्छ । बाग्मती एउटा नदी मात्र नभएर प्राचीन मानव सभ्यताको थलो पनि हो ।
त्यसरी नै ‘गोर्खा’ अर्को हाम्रो गर्विलो इतिहास हो । खासमा गोर्खा नेपाल राज्यकै एउटा उद्गमस्थल अथवा सुरुवात हो । यहाँ त क्रान्ति गर्नेले क्रान्तिको मर्म नै बुझेनन् र मात्र हो नत्र पृथ्वीनारायण शाहका शालिकहरुले क्रान्तिका नाममा ढुङ्गाका झट्टारो खानुपर्ने थिएन । हाम्रो ऋषिमुनिको भूमिमा संस्कृतका किताब रातारात पोलिनुपर्ने थिएन । इतिहास हामी कसैको दुश्मन होइन केवल यो त हामी सबैको सम्पति हो ।
विदेशीले अब गोर्खा भन्ने बित्तिकै दार्जिलिंग सम्झन्छन्, किनकि उनीहरुले गोर्खाल्याण्डको नाममा लामो समयदेखि संघर्ष गरेका छन् । हामीले ऐतिहासिक गोर्खाको संरक्षणको लागि अहिलेसम्म केही गरेका छैनौं । आफैमा गर्विलो इतिहास भएर गोर्खा अहिलेसम्म जीवित छ । हामीले अब पनि गोर्खाको संरक्षणमा ध्यान पुर्याफएनौं भने यो इतिहास एकदिन मेटिनेछ । जुन, हामी सबै नेपालीको लागि दुःखको कुरा हो । त्यसैले, प्रदेश ४ को सन्दर्भमा म चाहिं गण्डकी भन्दा गोर्खा महत्वपूर्ण देख्छु ।
प्रदेश नं ६ को बिषयमा कुरा गर्ने हो भने कर्णाली उपयुक्त नाम हुन आउँछ । यो नाम प्रदेश ६ बाट सर्वसम्मतरुपमा पारित भइ सकेको छ । कर्णाली एउटा नदी हो र कर्णाली मानव सभ्यताको ऐतिहासिक थलो पनि हो । कर्णालीको बिषयमा त्यति विवाद छैन र गर्नुपर्ने आवश्यकता पनि छैन ।
त्यसरि नै प्रदेश नं ७ को हकमा महाकाली नै उपयुक्त हुन्छ । महाकाली हाम्रो पश्चिमी सिमाना पनि हो । अन्य नामहरु पनि बहसमा आएका छन् यद्यपि छलफलबाट निचोड निकाल्न सकिन्छ ।
अन्तमा, हामी अहिले महत्वपूर्ण इतिहास लेख्ने चरणमा छौं । यतिबेला हामी सबै एकदम सचेत र दुरदर्शी भएर निर्णय लिनुपर्ने हुन्छ । हामी यसरी प्रदेश नामाकरणको लागि तयार होऔं कि हाम्रो सम्पदाहरु हाम्रै हो भनेर नाराजुलुस गर्नु नपरोस्, सम्पदाको संरक्षण पनि होस् र हाम्रो इतिहास पनि नमेटिओस् ।
(माघ १०, २०७५ मा साझा पोस्टमा प्रकाशित)
